تاریخچه

درعصر سلطنت احمد شاه بابا که به امور مالی اهمیت بیشتری قایل شدند. وبرای اولین باردرسال ۱۱۴۰ شمسی درکنار سایر تشکیلات دولت شعبه بنام همایون اعلی ( وزارت مالیه امروزی ) تاسیس شد ومتصدی این امور سردار عبدالله خان پوپلزی که بنام دیوان بیګی یاد میشد مقرر ګردیده ولقب دیوان بیګی باګذشت زمان به مستوفی المالک تبدیل شد وصلاحیت وی به اندازه صلاحیت وزیر مالیه امروزی بود .مستوفی المالک باقدرت امریه خودسایر امورمالی حسابی ولایات را وحدت وانسجام داده مراقبت ونظارت عمومی را بدوش داشت.                       
مسایل مالی واداری همانند سایر موارد دیگر با وضع سیاسی و اجتماعی بستگی دارد . در سال 1298هـ .ش پس از حصول استقلال افغانستان ، دوران حیات نوین افغانستانن آغاز گشت و در همین زمان تشکیلات سیاسی ، سیستم حکومتی ، نظام اداری وسیاست خارجی اساس گذاشته شد  و اصلاحات در عرصه بهبود وضع مالی و اقتصادی ، عرفانی و مدنی آغاز شد . در این سال ها تشکیلات دفاعی و امنی ، تعمیم معارف و امور صحی ، مخابرات و مواصلات ، اصلاح  زراعت و آبیاری و تاسیس فابریکات ، استخراج معادن ، توسعه تجارت ،ایجاد بانکها ی مرکزی و سایر بانکها ، تصدی ها ی دولتی و خصوصی آغاز یافت
 
قبل از دوران استقلال منابع مالی  دولت را قسما"مالیات مستقیم زمین ، آسیاب ، پایکوب ، جواز اصناف ، مالیه دودی ،سرانه، جزیه مذهبی  ،مالیه چهل و یک و ذکات اموال ، مواشی ، صکوک و امثال آن و مالیات غیر مستقیم را مالیات گمرکی به نام وجوهات تشکیل میداد . بر علاوه اشکال دیگر آن عبارت از بیگار ، خدمات جسمی ، غنیمت ، خراج و مصادره و امثال آن بود .
در مالیات غیر مستقیم علاوه بر مالیه گمرکی، مالیات حق الانحصار ، مالیه بر فروشات بعضی از مواد استهلاکی ، مالیه بر اسعار و امثال آن نیز وضع گردید .
مالیه گمرکی به نام وجوهات تحصیل میشد و گمرک به نام چبوتره یاد میشد . تحصیل این مالیه به صورت نقد و جنس صورت میگرفت .
قبل از 1289 حسابات دولت شکل بسیط داشت و عبارت از دفاتر روزنامچه و اوارچه بود که به رقوم و سیاق ترتیب میشد . نظام بودجه در آن وقت وجود نداشت .  در سال 1299 اصول دفتری ایجاد شد . اصول دفتر صورت مضاعف کامل نداشت و مطابق شرایط و نیاز آن زمان بود .تا سال 1303 بر اساس این اصول حسابات سالتمام با اسناد آن در پایتخت تمرکز مییافت . در سال 1303 اصول شهریه جانشین اصول دفتری شد . بر مبنای آن ترتیب اسناد و حسابات به شکل ماهوار شد.  در سال 1315 به مشوره ژینومانچولی ایتالیوی ، تحولات در سیستم محاسبه دولت وارد آمد .ترتیب اسناد به شعب اجرائیه و کنترول ومحاسبه آن به دوایر محاسبه محول شد .
پس از حصول استقلال تشکیلات اداری کشور تعدیل گردید .در آغاز برای پیشبرد امور نهاد هایی به نام نظارت و وزارت تاسیس گردید. یکی از این نهاد ها وزارت مالیه بود . نمایندگی های آن در مر کز وولایات تشکیل گردید . نمایندگیهای مالی در ولایات ،نایب الحکومه و مستوفیت ها بود . در محلات ماموریت مالیه تعیین گردید.
از سال 1298 شمسی بدین سوی درتشکیلات  اداری دولت های افغانستان یعنی یکصد سال قبل ازامروز جایگاه خودرا تحت عنوان وزارت مالیه داشته وذوات محترم ذیل در ادوار مختلف به حیث وزیر مالیه ، پالیسی ساز ، مراقبت ، نظارت واستقامت دهی  کلیه مسایل مربوط به امورمالی دولت را به عهده گرفته اند.